Luka płacowa w Polsce według zawodów, dane GUS
GUS podaje lukę płacową dla 125 grup zawodowych. W pięciu z nich jest ujemna. Sprawdzam, gdzie różnica jest największa, gdzie odwrócona i czego z tych liczb wyprowadzić nie można.
Największa luka płacowa w polskich danych zawodowych za październik 2024 nie jest w bankowości ani w informatyce. Jest wśród techników nauk biologicznych, rolniczych i technologii żywności: 29,2 procent.
Zaraz za nimi matematycy, aktuariusze i statystycy z 27,7 procent. Potem operatorzy maszyn górniczych, 25 procent.
To nie jest lista, której się spodziewałem, i to jest powód, dla którego warto zajrzeć do tablicy zamiast powtarzać ogólnik.
Pięć grup, w których jest odwrotnie
W pięciu grupach zawodowych luka jest ujemna, czyli to kobiety mają wyższe przeciętne wynagrodzenie:
| Grupa zawodowa | Luka |
|---|---|
| Rolnicy produkcji roślinnej i zwierzęcej | −26,6% |
| Robotnicy prac prostych w górnictwie i budownictwie | −14,7% |
| Rybacy | −13,7% |
| Pracownicy transportu morskiego i lotnictwa | −9,9% |
| Stewardzi, konduktorzy i przewodnicy | −9,1% |
Przy pierwszych trzech pozycjach zatrzymałbym się dłużej. To są grupy bardzo małe i silnie zmaskulinizowane. Rolnicy produkcji mieszanej to w badaniu około pięciuset osób. Przy takiej liczebności kilka kobiet na wyższych stanowiskach przesuwa całą średnią.
Transport morski i lotnictwo to inna historia. Tam kobiety pracują głównie w obsłudze pokładu i w ruchu lotniczym, mężczyźni też w rybołówstwie i żegludze śródlądowej. Jedna grupa GUS, dwa różne rynki pracy.
Czego z tych liczb wyprowadzić nie można
Tu trzeba być ostrożnym, bo to jest temat, na którym wszyscy chcą mieć rację szybciej, niż pozwalają dane.
Luka liczona przez GUS to różnica przeciętnych wynagrodzeń kobiet i mężczyzn w danej grupie zawodowej. Nie jest to różnica za tę samą pracę na tym samym stanowisku. Wewnątrz jednej grupy trzycyfrowej mieszczą się różne stanowiska, różne branże i różny rozkład stażu.
Grupa 314 obejmuje i laboranta w zakładzie mleczarskim, i technika leśnictwa. Jeżeli kobiety pracują częściej w jednym, a mężczyźni w drugim, część różnicy bierze się z tego, a nie z decyzji o wysokości pensji.
To nie unieważnia liczby. To znaczy, że liczba mierzy coś innego, niż zwykle się jej przypisuje. Różnica za identyczną pracę wymagałaby danych ze stanowisk, a takich GUS w tym badaniu nie publikuje.
Luka w medianach, nie w średnich
Do tej pory pisałem o luce liczonej przez GUS, czyli o różnicy przeciętnych. Badanie publikuje jednak także decyle osobno dla kobiet i osobno dla mężczyzn, więc da się porównać mediany.
U programistów mediana mężczyzn to 14 554 zł, kobiet 12 000 zł. Różnica 17,5 procent, prawie identyczna z luką na średnich, która wynosi 17,8.
U prawników mediany to 15 860 zł i 13 929 zł, czyli 12,2 procent przy luce 10,7. U lekarzy 16 152 zł i 15 049 zł, czyli 6,8 przy luce 6,4.
Gdy obie miary wskazują w tę samą stronę i podobnej wielkości, wniosek jest mocniejszy. Gdy się rozjeżdżają, znaczy to zwykle, że różnica siedzi w ogonach rozkładu, a nie w środku. To jest powód, dla którego na stronach zawodów pokazujemy jedno i drugie, zamiast wybierać liczbę wygodniejszą.
Co robi z tym rozmiar grupy
Pięć grup z ujemną luką to grupy małe. Warto zobaczyć, jak bardzo.
| Grupa | Pracujących w badaniu |
|---|---|
| Rolnicy produkcji mieszanej | około 500 |
| Rybacy | około 1000 |
| Robotnicy prac prostych w budownictwie | około 32 000 |
Przy pięciuset osobach kilkanaście kobiet na wyższych stanowiskach przesuwa całą średnią o kilkanaście procent. Przy trzydziestu dwóch tysiącach już nie, więc akurat ta pozycja jest warta uwagi.
To jest ogólna zasada czytania tych tablic: zanim uwierzysz w skrajną wartość, sprawdź liczebność grupy. Podajemy ją na każdej stronie zawodu obok mediany właśnie po to.
Pytania, które przy tym wracają
Czy różnica w wynagrodzeniach ze względu na płeć jest legalna? Za tę samą pracę nie. Kodeks pracy wymaga równego wynagrodzenia za pracę jednakową lub o jednakowej wartości. Liczba GUS mierzy jednak co innego: różnicę w całej grupie zawodowej, wewnątrz której ludzie zajmują różne stanowiska.
Jak sprawdzić, czy zarabiam mniej niż powinienem? Porównanie z medianą własnej grupy zawodowej powie więcej niż luka płacowa. Luka opisuje zbiorowość, rozkład decylowy opisuje miejsce, w którym stoisz. Do tego drugiego służy kalkulator na stronie każdego zawodu.
Czy jawność wynagrodzeń zlikwiduje lukę? Nie wiem i nikt tego jeszcze nie zmierzył w polskich danych. Pierwsze badanie GUS obejmujące okres po wejściu przepisów w życie to październik 2026, a wyniki poznamy około roku później.
Dlaczego nie podajecie luki dla mojego miasta? Bo badanie jej nie publikuje w takim przekroju. Decyle są krajowe, więc każda liczba wojewódzka czy miejska byłaby modelem, a nie pomiarem.
Co zmienia się od grudnia 2025
Ustawa o jawności wynagrodzeń weszła w życie 24 grudnia 2025 roku. Nakłada na pracodawcę obowiązek informowania kandydata o wynagrodzeniu przed rozmową i zakazuje pytania o dotychczasowe zarobki.
Zwracam uwagę na to, czego nie robi. Nie nakazuje publikowania widełek w każdym ogłoszeniu i nie tworzy publicznego rejestru wynagrodzeń. Widziałem już kilka tekstów, które twierdziły inaczej, i za każdym razem po sprawdzeniu w tekście ustawy zostawało coś węższego.
Do czego to się przydaje w praktyce
Jeśli idziesz na rozmowę, wartość ma nie sama liczba, tylko to, że masz ją z publikacji urzędu statystycznego, a nie z ankiety na portalu ogłoszeniowym. Możesz ją podać razem ze źródłem.
Na stronie każdej z 125 grup zawodowych podajemy lukę osobno, obok pełnego rozkładu decylowego. Jeśli twojej grupy nie ma na liście, to znaczy, że GUS nie opublikował dla niej mediany, i to też jest odpowiedź. Wolę ją napisać wprost, niż podstawić w to miejsce oszacowanie.