Mediana zarobków w Polsce to 7405 zł brutto
Średnia krajowa i mediana krajowa to dwie różne liczby, a różnica między nimi decyduje o tym, czy twoje zarobki wyglądają źle. Sprawdzam, jak rozkładają się mediany 125 grup zawodowych.
Mediana miesięcznego wynagrodzenia brutto w Polsce wynosiła w październiku 2024 roku 7405 zł. Nie średnia. Mediana, czyli kwota dzieląca zatrudnionych dokładnie na pół.
Ta liczba jest znacząco niższa od przeciętnego wynagrodzenia, o którym mówią comiesięczne komunikaty. Powód jest arytmetyczny: średnią windują najwyższe zarobki, a mediany nic nie wywinduje. Jeśli kiedykolwiek czytałeś komunikat o przeciętnym wynagrodzeniu i myślałeś, że coś z tobą nie tak, to właśnie tu leży odpowiedź.
Jak rozkładają się zawody
Policzyłem mediany wszystkich 125 grup zawodowych, dla których GUS je publikuje.
Sześćdziesiąt cztery z nich są poniżej mediany krajowej. Sześćdziesiąt jeden powyżej.
Wygląda to na banał, ale nie jest, i warto zobaczyć, dlaczego. Grupy zawodowe nie mają równej liczebności. Sprzedawcy to setki tysięcy osób, rybacy to tysiąc. Gdyby liczyć nie grupy, tylko ludzi, obraz przesunąłby się w dół, bo najliczniejsze grupy leżą w dolnej połowie tabeli.
Innymi słowy: zawodów powyżej i poniżej jest mniej więcej tyle samo, ale ludzi poniżej jest więcej.
Co z tym zrobić praktycznie
Trzy rzeczy, w tej kolejności.
Porównuj się do swojej grupy, nie do kraju. Mediana krajowa miesza kucharza z radcą prawnym. Jako punkt odniesienia dla twojej decyzji jest bezużyteczna, choć jako ciekawostka bywa pocieszająca.
Patrz na decyle, nie na medianę. Mediana mówi, gdzie jest środek. Nie mówi, ile jest do zdobycia. U programistów mediana to 13 900 zł, a dziewiąty decyl 26 000 zł. To druga liczba określa sufit rozmowy o podwyżce.
Sprawdź, czy twoja grupa w ogóle jest w badaniu. GUS bada zatrudnionych na umowę o pracę w podmiotach powyżej dziewięciu pracowników. Jeśli pracujesz na własny rachunek albo w mikrofirmie, tej tablicy o tobie nie ma. To nie jest wada danych, tylko ich granica, ale trzeba ją znać.
Średnia, mediana, dominanta — trzy różne odpowiedzi
Warto rozdzielić trzy pojęcia, bo w tekstach o zarobkach chodzą wymiennie i to jest źródłem połowy nieporozumień.
Średnia to suma wynagrodzeń podzielona przez liczbę osób. Jedna osoba z bardzo wysoką pensją podnosi ją wszystkim. Dlatego komunikaty o przeciętnym wynagrodzeniu podają liczbę, której większość ludzi nigdy nie widziała na pasku.
Mediana to kwota dzieląca zbiór na pół. Pięćdziesiąt procent zarabia mniej, pięćdziesiąt więcej. Osoba zarabiająca milion podnosi średnią i nie rusza mediany ani o złotówkę.
Dominanta to kwota najczęściej występująca. W polskich danych bywa nią płaca minimalna, co widać w dwóch grupach zawodowych, gdzie sześć pierwszych decyli to ta sama kwota.
Gdy ktoś podaje ci „przeciętne zarobki" bez powiedzenia której miary użył, nie da się ocenić, czy liczba coś znaczy.
Skąd bierze się różnica między tymi liczbami
Rozkład wynagrodzeń jest skośny w prawo. Dolna granica jest ustawiona ustawowo i nikt nie zarabia poniżej minimum, a górnej nie ma.
Skutek jest taki, że ogon po prawej stronie ciągnie średnią w górę, a mediana zostaje na miejscu. Im większa nierówność w grupie, tym większa różnica między tymi dwiema liczbami.
Widać to w danych wprost. U programistów dziewiąty decyl to 26 000 zł przy medianie 13 900 zł, więc odległość jest ogromna. U fryzjerów dziewiąty decyl to 6580 zł przy medianie 4300 zł.
Pytania, które dostaję o tę liczbę
Ile wynosi średnia krajowa? Przeciętne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw GUS podaje co miesiąc i jest wyraźnie wyższe od mediany z tego tekstu. To dwie różne miary z dwóch różnych badań i nie należy ich porównywać wprost.
Dlaczego wasza liczba różni się od tej z komunikatu GUS? Bo to inne badanie i inna miara. Struktura wynagrodzeń wychodzi raz na dwa lata, obejmuje październik i podaje mediany oraz decyle. Komunikaty miesięczne podają średnią z węższego zakresu podmiotów.
Czy 7405 zł to dużo? Połowa zatrudnionych zarabia mniej. To jest cała odpowiedź, jaką ta liczba daje, i dlatego porównanie ma sens dopiero wewnątrz własnej grupy zawodowej.
Czy to netto czy brutto? Brutto. Wszystkie kwoty w tym serwisie są brutto i piszemy to przy każdej z nich, bo mieszanie tych dwóch jest najczęstszym błędem w tekstach o płacach.
Dlaczego publikuję to jako 125 osobnych stron
Bo jedna liczba na cały kraj odpowiada na pytanie, którego nikt naprawdę nie zadaje.
Ludzie nie chcą wiedzieć, ile zarabia przeciętny Polak. Chcą wiedzieć, czy ich własna pensja jest w porządku wobec ludzi robiących to samo. Do tego potrzebne są dwie rzeczy: właściwa grupa i pełny rozkład, a nie punkt.
Obie mamy z badania struktury wynagrodzeń, publikowanego co dwa lata. Nie ma tu ankiet, deklaracji ani modelowania brakujących wartości. Gdy GUS czegoś nie podaje, nie podajemy tego my, i mówimy o tym wprost, zamiast wstawiać oszacowanie.