Płaca minimalna jako mediana całego zawodu

W badaniu GUS za październik 2024 grupa „fryzjerzy, kosmetyczki i pokrewni" ma następujące decyle wynagrodzenia: 4300, 4300, 4300, 4300, 4300, 4300, 4456, 5000, 6580.

Sześć pierwszych liczb jest identycznych. To nie jest usterka arkusza. To płaca minimalna obowiązująca w drugiej połowie 2024 roku.

Robotnicy leśni mają dokładnie ten sam kształt: 4300 przez pierwsze sześć decyli, potem 4333, 4950 i 6941.

Co dokładnie z tego wynika

Decyl to punkt, poniżej którego zarabia dana część grupy. Skoro szósty decyl równa się pierwszemu, to znaczy, że co najmniej połowa ludzi w tej grupie ma na pasku tę samą kwotę.

Nie „podobną". Tę samą.

Sprawdziłem, w ilu jeszcze grupach tak jest. Na 125 grup zawodowych z medianą tylko w tych dwóch rozkład jest spłaszczony aż tak. W pozostałych mediana leży gdzieś między decylami i da się powiedzieć, ilu ludzi zarabia mniej.

Dlaczego kalkulator na tych stronach nie poda ci procentu

Gdy wpiszesz 4300 zł na stronie fryzjera, nie zobaczysz „zarabiasz więcej niż 35 procent grupy". Zobaczysz zdanie o tym, że co najmniej połowa grupy zarabia tyle samo, a procent przestaje cokolwiek znaczyć.

To była świadoma decyzja przy pisaniu tego narzędzia. Wzór na pozycję w rozkładzie działa przez interpolację między dwoma sąsiednimi decylami. Gdy oba są równe, wzór dalej zwróci jakąś liczbę, tylko że ta liczba nie będzie miała pokrycia w niczym. Wyglądałaby precyzyjnie i byłaby zmyślona.

Co to mówi o negocjacjach

W większości zawodów pytanie „ile powinienem zarabiać" ma sens, bo rozkład jest rozciągnięty i widać, dokąd można dojść. Górne dziesięć procent programistów zaczyna się powyżej 26 000 zł, przy medianie 13 900 zł. Jest o co grać.

W tych dwóch grupach pytanie jest inne. Rozpiętość między najniższym a najwyższym decylem to u fryzjerów 1,53 raza. U programistów 3,67 raza. Jeżeli połowa branży stoi na ustawowej podłodze, to indywidualna negocjacja nie jest głównym mechanizmem, który cokolwiek zmienia. Zmienia go podwyżka płacy minimalnej albo wyjście z grupy.

Brzmi ponuro i takie jest. Ale zaniżona ocena własnej sytuacji kosztuje więcej niż jej trafna ocena, a poradnik obiecujący każdemu awans przez asertywność po prostu nie widzi tych dwóch kolumn w arkuszu.

Gdzie w tej grupie w ogóle są pieniądze

Skoro połowa branży stoi na jednej kwocie, to pytanie brzmi: kto zarabia więcej i dlaczego. Tablica wielkości zakładu daje odpowiedź.

Między salonem na kilkanaście osób a pracodawcą na kilkaset różnica sięga dwukrotności. To jest jedyna dźwignia widoczna w tych danych, a nie jest to dźwignia, o której mówią poradniki o asertywności.

Drugą pokazuje podział na sektor własności: 7010 zł w publicznym wobec 4767 zł w prywatnym. Publiczny pracodawca dla fryzjera brzmi dziwnie, dopóki nie pomyśli się o domach pomocy społecznej, zakładach karnych i placówkach opiekuńczych. To wąski wycinek rynku, ale płaci o 47 procent lepiej.

Najbardziej równy zawód w polskich danych

GUS podaje dla każdej grupy współczynnik Giniego, czyli miarę nierówności wewnątrz niej. Zero znaczy, że wszyscy zarabiają tyle samo, jedynka, że wszystko ma jedna osoba.

Fryzjerzy i kosmetyczki mają 0,100. To najniższa wartość w całym zestawieniu. Dla porównania programiści mają 0,279, a kierownicy IT 0,265.

Piąty i dziewięćdziesiąty piąty percentyl w tej grupie to 4299 zł i 7491 zł. Cały zawód mieści się w przedziale węższym niż różnica między dwoma sąsiednimi decylami u programistów.

Można to czytać jako sprawiedliwość i można jako brak perspektyw. Obie lektury są uprawnione i to jest właśnie rzecz, której jedna średnia nigdy nie pokaże.

Pytania, które przy tym padają

Ile wynosi płaca minimalna teraz? Dane w tym tekście dotyczą października 2024, gdy minimum wynosiło 4300 zł brutto. Kwota rośnie co roku i sprawdzasz ją w aktualnym rozporządzeniu, nie tutaj. Kształt rozkładu jest jednak trwalszy niż sama kwota.

Czy to znaczy, że fryzjer nie może zarabiać więcej? Nie. Znaczy, że w tej grupie mediana i pierwszy decyl leżą na ustawowej podłodze, więc przesunięcie w górę wymaga wyjścia poza typowy układ: większego pracodawcy, sektora publicznego albo własnej działalności.

Dlaczego GUS nie widzi salonów jednoosobowych? Badanie obejmuje podmioty powyżej dziewięciu pracowników i umowy o pracę. Jednoosobowa działalność i mikrofirmy są poza jego zasięgiem, a w tej branży to duża część rynku.

Czy w innych zawodach też tak jest? Na 125 grup tylko w dwóch. To zjawisko rzadkie i właśnie dlatego warte osobnego tekstu.

Jedno zastrzeżenie do danych

GUS bada osoby zatrudnione na umowę o pracę w podmiotach powyżej dziewięciu pracowników. Fryzjerstwo i kosmetyka to branże, w których dużo osób pracuje na własny rachunek albo w salonach mniejszych niż próg badania. Ci ludzie w tej tablicy nie występują.

Nie wiem, jak wygląda rozkład wśród nich, i nie zamierzam zgadywać. Wiem tylko, że część odpowiedzi na pytanie „ile zarabia fryzjer" leży poza zasięgiem tego badania i każdy, kto podaje jedną liczbę bez tego zastrzeżenia, mówi mniej, niż mu się wydaje.