Staż pracy a wynagrodzenie: gdzie lata nie płacą

Prawnicy z ponad dwudziestoletnim stażem zarabiają o 130 procent więcej niż ci, którzy zaczęli poniżej dwóch lat temu. Kierownicy działów IT z takim samym stażem zarabiają o 13 procent mniej.

Obie liczby pochodzą z tego samego badania GUS, z tej samej tablicy, za ten sam październik 2024. Nie jest to błąd odczytu. Sprawdziłem to najpierw właśnie pod tym kątem, bo pierwsza reakcja na taką liczbę jest zawsze taka sama.

Gdzie staż płaci najbardziej

Cztery grupy, w których różnica między najkrótszym a najdłuższym stażem jest największa:

To są zawody z formalną drabiną. Aplikacja radcowska, specjalizacja lekarska, uprawnienia pokładowe. Nie da się ich przeskoczyć zmianą pracodawcy, bo kolejny stopień jest wpisany w przepisy albo w licencję. Staż nie jest tu miarą lojalności, tylko warunkiem dostępu do wyższego stanowiska.

Gdzie staż nie płaci

I druga strona tej samej tablicy:

Pierwsze dwie grupy są bardzo małe, więc ich mediana opiera się na niewielkiej próbie i nie zbudowałbym na niej żadnego wniosku. Ale kierownicy IT to grupa licząca w badaniu około 21 tysięcy osób, a dziennikarze i filolodzy około 11 tysięcy. Tam liczba już coś znaczy.

Co to naprawdę mierzy

Kuszące jest przeczytać to jako „w IT po dwudziestu latach ci obniżą pensję". Tak to nie działa i dane tego nie mówią.

Badanie porównuje różne osoby w tym samym momencie, a nie tę samą osobę w czasie. Kierownik IT z dwudziestoletnim stażem i kierownik IT z dwuletnim stażem to dwie różne osoby, które weszły do zawodu w dwóch różnych światach. Ten drugi wszedł w rynek, na którym o niego walczono. Ten pierwszy wchodził, gdy dział informatyki był kosztem, a nie centrum firmy.

Dziennikarstwo ma inny mechanizm: branża się skurczyła, a wraz z nią budżety redakcji. Wysoki staż oznacza tam często zatrudnienie w instytucji, która płaci według starej siatki.

Z mojego doświadczenia w rozmowach o zmianie pracy ten sam wzór wraca w innej formie. Ludzie z długim stażem u jednego pracodawcy prawie zawsze są pod rynkiem. Nie dlatego, że są gorsi, tylko dlatego, że podwyżka wewnętrzna jest liczona od ich obecnej pensji, a oferta z zewnątrz jest liczona od rynku.

Co przesuwa płacę, skoro nie staż

Ta sama tablica GUS ma kolumnę, którą przy tym temacie zwykle się pomija: wielkość zakładu pracy. Dla kierowników działów IT wygląda ona tak:

Między najmniejszym a największym pracodawcą różnica wynosi 93 procent. Staż w tej samej grupie dawał minus 13.

Innymi słowy: w tym zawodzie o wynagrodzeniu decyduje to, u kogo pracujesz, a nie jak długo. Dwadzieścia lat w firmie na dwadzieścia osób przegrywa z dwoma latami w firmie na trzysta. To jest niewygodne, bo lojalność jest cnotą, za którą nikt nie płaci.

U prawników wzór jest inny i warto go zobaczyć obok. Tam też wielkość ma znaczenie, od 9791 zł do 17 523 zł, ale staż daje więcej niż ona. Dwa różne zawody, dwie różne dźwignie.

Wiek to nie to samo co staż

GUS podaje obie rzeczy osobno i one się rozjeżdżają. Dla kierowników IT tablica wieku wygląda tak:

Szczyt wypada między trzydziestym piątym a czterdziestym czwartym rokiem życia, potem krzywa opada. To nie jest kariera rosnąca do emerytury, tylko kariera z wierzchołkiem w połowie.

U lekarzy wygląda to zupełnie inaczej: od 8817 zł przed dwudziestym piątym rokiem życia do 22 256 zł w przedziale 60–64. Trzykrotność, rosnąca prawie do końca. Różnica bierze się z tego, że w medycynie kolejny stopień jest formalny i nikt go nie odbierze, a w zarządzaniu technologią kompetencja starzeje się razem ze stosem technologicznym.

Cztery pytania, które dostaję przy tym temacie

Czy zmiana pracy podnosi pensję bardziej niż staż? Tego badanie nie mierzy wprost, bo nie pyta o liczbę pracodawców. Ale różnica między najmniejszym a największym zakładem, sięgająca w części zawodów kilkudziesięciu procent, jest osiągalna przez zmianę pracodawcy i nieosiągalna przez czekanie.

Czy GUS liczy staż u jednego pracodawcy, czy w zawodzie? W zawodzie. Osoba, która przez piętnaście lat zmieniła pięć firm, i osoba, która przesiedziała je w jednej, są w tej samej rubryce. To jedno z ważniejszych ograniczeń tych danych.

Skąd wiadomo, że to nie jest po prostu inflacja stawek wejściowych? Nie wiadomo na pewno i po części właśnie tym to jest. Badanie porównuje różne osoby w jednym momencie, więc młodsi wchodzili na inny rynek. Dlatego piszę o różnicy między grupami, a nie o tym, że komuś obniżono pensję.

Co zrobić, jeśli mój zawód jest w drugiej tabeli? Sprawdzić dwie rzeczy na stronie swojej grupy: wielkość pracodawcy i sektor. W zawodach o płaskiej krzywej stażu to zwykle one odpowiadają za rozstrzał, a obie da się zmienić szybciej niż upływem czasu.

Co z tym zrobić

Jeśli twój zawód jest w pierwszej tabeli, cierpliwość jest strategią. Kolejny stopień faktycznie istnieje i faktycznie płaci.

Jeśli jest w drugiej, cierpliwość jest kosztem. Sprawdź, ile płaci rynek za to, co robisz dzisiaj, a nie ile płacił, gdy zaczynałeś. Na stronie każdej grupy zawodowej mamy pełny rozkład decylowy, więc widać nie tylko medianę, ale też to, gdzie kończy się najlepiej opłacana dziesiątka.

I jedna rzecz, której te dane nie powiedzą. Badanie nie widzi, czy ktoś zmieniał pracodawcę, czy siedział w jednym miejscu. Widzi tylko lata przepracowane w zawodzie. Różnicę między tymi dwiema ścieżkami musisz oszacować sam, ale znasz ją lepiej niż jakakolwiek tablica.